LITIC.AI

Podcasts

ChatGPT-schadebegroting mag mits controleerbaar, zegt AG

7 oktober 2026 · podcast

Na een week zonder editie pakken we de draad op met een vraag die elke procespraktijk raakt: mag je een AI-berekening gewoon in je onderbouwing zetten? De advocaat-generaal bij de Hoge Raad zegt ja, mits de rechter en de wederpartij kunnen nagaan hoe het getal tot stand kwam. Dat thema, controleerbaarheid, loopt door deze hele editie: van onderzoek naar de “rechterlijke blik” tot een watermerk dat minder bewijst dan het lijkt. Daarnaast schuiven ChatGPT, Copilot en Gemini verder richting agents, notulen en standaard-aan-koppelingen, en dat vraagt om duidelijke kantoorafspraken.

Beluister deze editie

Deze briefing is er ook als podcast: dezelfde inhoud, voorgelezen.

Topverhaal: AG Hoge Raad: een schadebegroting met ChatGPT mag, mits de berekening inzichtelijk en controleerbaar is

Impact: ★★

In zaak 25/02024 heeft advocaat-generaal Paridaens op 22 september conclusie genomen (ECLI:NL:PHR:2026:892) over een vraag die de strafkamer van de Hoge Raad nog niet had beantwoord. Het hof ‘s-Hertogenbosch had de vordering van een benadeelde partij voor gestolen sieraden toegewezen op basis van een schatting door ChatGPT, uitkomend op EUR 49.874. De AG stelt eerst het uitgangspunt vast: “In beginsel verzet geen rechtsregel zich ertegen dat een benadeelde partij bij de onderbouwing van haar vordering gebruik maakt van een ‘AI-tool’, zoals ChatGPT.” Daar hangt wel een voorwaarde aan: “Wel is het dan naar mijn oordeel van belang dat de berekening voldoende inzichtelijk en controleerbaar is voor de overige procespartijen en de rechter.” Juist daar wringt het in deze zaak. Het knelpunt, zoals Mr. Online het weergeeft: “Maar ChatGPT noemt in de berekening geen enkele bron.” De AG vindt de toewijzing daarom onvoldoende gemotiveerd en concludeert tot vernietiging en gedeeltelijke terugwijzing. De AG merkt op dat de strafkamer zich over AI-gebruik bij de onderbouwing van een vordering “niet eerder” heeft uitgelaten. Let wel: dit is een conclusie, geen arrest. De Hoge Raad kan anders oordelen, en een arrest in deze zaak is nog niet gepubliceerd. De lijn sluit aan bij wat we in onze editie van 16 september zagen, toen de rechtbank Den Haag AI-producties terzijde legde: de rechter beoordeelt niet of AI is gebruikt, maar of het resultaat te controleren valt. Voor het AI-verweer werkt dat twee kanten op. Wie een AI-berekening inbrengt, moet de rekensom en de bronnen kunnen laten zien; wie ertegenover staat, heeft met “geen enkele bron” een concreet aanknopingspunt.

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Gebruik je AI om een schadepost te begroten, lever dan de onderbouwing mee die een rechter kan narekenen: welke bronnen, welke aannames, welke rekenstappen, en liefst met een verifieerbare prijs- of marktbron per post. Een losse uitkomst uit een chatbot is geen onderbouwing. Sta je aan de andere kant, vraag dan gericht naar die onderbouwing en wijs op deze conclusie zolang het arrest uitblijft.

UvA-onderzoekers: AI kan de “rechterlijke blik” vertroebelen, ook als de rechter formeel vrij blijft

Impact: ★

Onderzoekers Van Domselaar en Banks van de Universiteit van Amsterdam waarschuwen in een studie onder de titel “Loss of judicial sight?” dat AI niet alleen invloed heeft op beslissingen, maar op wat een rechter überhaupt ziet. Mr. Online citeert de kern: “Een rechter kan formeel dus volledige beslissingsvrijheid behouden, terwijl de technologie ondertussen wel mede bepaalt door welke bril hij naar de zaak kijkt.” Als selecteren, samenvatten en ordenen structureel aan AI worden uitbesteed, kan volgens de onderzoekers “deskilling” optreden. Het stuk herinnert eraan dat de rechtbank Rotterdam in 2025 al experimenteerde met AI als schrijfhulp bij een strafvonnis. De studie zelf hebben wij niet kunnen inzien; we baseren ons op de weergave in Mr. Online.

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Het mechanisme geldt net zo goed voor de advocaat. Een AI-samenvatting van een dossier bepaalt mee welke feiten je opvallen en welke verdwijnen. Lees bij cruciale stukken dus het origineel zelf, en gebruik de samenvatting als wegwijzer, niet als vervanging van je eigen lezing.

OpenAI zet een onzichtbaar watermerk op ChatGPT-tekst in de EU, maar een ontbrekend watermerk bewijst niets

Impact: ★★★

OpenAI kondigde op 5 oktober aan dat het “over the coming weeks” een onzichtbaar watermerk toevoegt aan tekst uit ChatGPT en Codex in de Europese Unie. API-klanten wereldwijd kunnen het watermerk zelf aanzetten; daar staat het standaard uit. De eigen cijfers van OpenAI tonen hoe kwetsbaar de techniek is: in passages van 400 tokens daalde de detectie van ongeveer 92 naar 66 procent als 10 procent van de woorden door synoniemen werd vervangen, en naar 17 procent bij 25 procent vervanging. De detector is niet publiek; toegang is “initially limited to approved researchers and expert organizations”. En OpenAI zegt het zelf: “The absence of a detected watermark does not prove human authorship.” Ook de NOS bericht erover.

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Een watermerk is geen bewijsmiddel en geen kwaliteitscontrole. Je kunt er niet mee aantonen dat een processtuk van de wederpartij, een verklaring of een cliëntbrief door AI is geschreven, en ook niet het omgekeerde: een licht herschreven tekst valt al snel buiten de detectie. Beoordeel AI-gebruik dus op de inhoud (kloppen de bronnen, de feiten, de citaten?) en niet op een technisch label.

Update op de edities van 16 en 23 september: ChatGPT notuleert vergaderingen met een Meetings-plugin en transcribeert sinds 6 oktober ook audiobestanden

Impact: ★★

In onze editie van 23 september ging het over Google Meet dat standaard gaat notuleren; nu kan ook ChatGPT vergaderingen notuleren. Volgens de release notes van 29 september “takes notes for you” een nieuwe Meetings-plugin op basis van wat er in een vergadering wordt gezegd, met samenvattingen en actiepunten in ChatGPT Space. Space vervangt daarbij de Library die we op 16 september bespraken; bestaande Projects blijven apart. De plugin is in bèta beschikbaar in de ChatGPT-desktopapp voor macOS, voor Pro- en Business-gebruikers, met Enterprise “coming soon”. OpenAI meldt: “Audio is deleted once your notes are ready and can’t be accessed or replayed.” Sinds 6 oktober kun je bovendien audiobestanden uploaden om ze te laten transcriberen en samenvatten, op betaalde abonnementen, met de kanttekening: “Transcripts may contain errors, and performance may vary across languages.”

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Een cliëntgesprek of dictaat is nu met één upload in ChatGPT te transcriberen. Leg vast wanneer dat mag: met toestemming van alle deelnemers, onder welk account (check per account of inhoud voor modeltraining mag worden gebruikt; bij Business-werkruimtes is dat volgens OpenAI standaard niet zo), en hoe lang de samenvattingen in Space blijven staan. Controleer transcripties van Nederlandstalige gesprekken altijd tegen je eigen aantekeningen.

OpenAI introduceert “dots”: agents die continu doorwerken, voorlopig niet op Pro in Europa

Impact: ★★

Op DevDay (29 september) presenteerde OpenAI dots: “always-on agents” die zelfstandig taken uitvoeren “using their own cloud computer, their own browser, and the apps you’ve connected”. Over gegevensgebruik schrijft OpenAI: “We don’t use content from ChatGPT Business, Enterprise, or Edu workspaces to improve our models by default”; op persoonlijke abonnementen moet je dat zelf regelen. De beschikbaarheid is beperkt: “Pro access excludes the European Economic Area, Switzerland, and the UK at launch”, en voor Enterprise is het een bèta die standaard uitstaat (zie ook de release notes).

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Een agent met toegang tot je gekoppelde apps handelt namens jou, ook als je niet meekijkt. Bepaal vóór de Europese uitrol welke koppelingen (mail, agenda, documentopslag) een agent mag gebruiken en wie zijn werk controleert, en houd dots weg van persoonlijke accounts met cliëntgegevens. Werk je met ons juridisch AI-platform LawBot Pro, dat draait op de platformen van de frontier-modellen (ChatGPT en Claude), dan heb je ook de extra’s van die platformen: via een ChatGPT Business-account zit de notuleerfunctie uit het vorige item erbij, en straks ook dots, zodra die in de EU beschikbaar komen.

Microsoft: “the new Copilot” krijgt een Autopilot-agent, legal skills in Word en verbruiksgebaseerde prijzen

Impact: ★★

Microsoft presenteerde op 25 september een vernieuwde Copilot. De opvallendste onderdelen: Autopilot, “previously called Scout”, is een “digital teammate” die “lives in your tenant with its own identity, memory, computer and workspace”. Daarnaast brengen Skills gespecialiseerde kennis in de apps, “like financial skills in Excel and legal skills in Word”. Ook de prijs verandert: “Usage-based billing (UBB) lets you have full control to choose models and match cost to value.” Home en Code komen de komende weken via het Frontier-programma, Autopilot gaat eind deze maand naar een private preview. Over beschikbaarheid in de EU zegt Microsoft in deze aankondiging niets.

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Voor kantoren op Microsoft 365 komen twee beheervragen op tafel: wie mag een agent met een eigen identiteit in de tenant inzetten, en wat kost verbruiksgebaseerde afrekening als iedereen ermee gaat werken. Bespreek beide met je IT-partner voordat Autopilot uit de preview komt, en test “legal skills in Word” eerst op niet-vertrouwelijke stukken.

Google: Gemini koppelt in Workspace standaard met externe tools, en “Skills” vervangen Gems

Impact: ★★

Google vervangt Gems door Skills: “reusable, custom instructions” die je in de Gemini-app en de meeste Workspace-apps gebruikt. De uitrol begint op 5 oktober in Workspace en op 13 oktober in de Gemini-app. Voor zakelijke abonnementen geldt dat Gems “no sooner than March 1, 2027” niet meer gemaakt, bewerkt of gebruikt kunnen worden. Let op: “Skills do not sync between the Gemini app and Workspace apps.” Tegelijk kan Gemini in Workspace koppelen met meer externe tools; die functie staat “ON by default” voor gebruikers met Gemini for Google Workspace, en “Admins can control which third-party connectors are enabled”.

Wat betekent dit voor jouw praktijk? Werkt je kantoor met Google Workspace, laat de beheerder dan nu nalopen welke externe koppelingen aanstaan, voordat Gemini standaard met je CRM of administratiepakket gaat praten. En plan het overzetten van vaste Gems-instructies naar Skills; je hebt tot minstens maart 2027, maar de dubbele bijhouding tussen app en Workspace begint nu.

Prompt van de week

Tegenstrijdige feiten eerst. Het topverhaal draait om controleerbaarheid. Deze prompt dwingt het model om conflicten en gaten in je feiten te benoemen vóórdat het samenvat, in plaats van stilzwijgend de makkelijkste versie te kiezen.

Maak een korte dossiernotitie voor de zaaksbehandelaar. Gebruik
uitsluitend de feiten hieronder. Verzin niets en vul niets aan.

[Plak hier 5 tot 8 geanonimiseerde of fictieve feiten, met bron en
datum per feit, bijvoorbeeld: "Cliënt A zegt dat de factuur op 3 maart
is verstuurd (e-mail cliënt, 5 maart)"; "Het systeem toont verzending
op 10 maart (export administratie)".]

Doe in deze volgorde:
1. Noem alle tegenstrijdigheden of ontbrekende gegevens, met per punt
   beide versies en de bron. Kies niet stilzwijgend de makkelijkste
   versie.
2. Geef aan welke feiten ik eerst moet verifiëren en bij wie.
3. Schrijf pas daarna een conceptsamenvatting van maximaal 150 woorden,
   waarin onzekere punten expliciet als onzeker staan.

Als iets niet uit de feiten volgt, schrijf "onbekend".

Waarom werkt dit? Door de volgorde om te draaien (eerst conflicten, dan samenvatting) kan het model een tegenstrijdigheid niet wegpoetsen in vloeiende tekst. De bron per feit maakt elke regel narekenbaar, precies wat de AG in het topverhaal vraagt. Variatietip: vraag bij stap 2 om een tabel met kolommen “feit”, “bron”, “te verifiëren bij” en “status”, dan heb je meteen een werklijst. Wil je dit soort prompts leren opbouwen in plaats van overnemen, dan helpt onze promptbouwer en -leeromgeving LawPrompt je stap voor stap.

De prompt vraagt niet om vertrouwelijke gegevens; werk alleen met fictieve of geanonimiseerde feiten.

Praktijktip AI-gebruik

Schrijf een AI-beleid van één pagina, en begin bij het probleem. Notuleren, agents en koppelingen gaan steeds vaker standaard aan; zonder afspraken beslist de software wat er op je kantoor gebeurt. Attorney at Work waarschuwt: “AI tends to amplify what already exists.” Begin daarom niet bij een tool, maar bij één taak die AI moet versnellen. Leg daarna op één pagina vast wat medewerkers moeten weten, in de woorden van dezelfde bron: “which tools are approved, what information they may enter, and when AI-generated material requires review.” Concreet: een lijst goedgekeurde tools met het bijbehorende account, een regel over cliëntgegevens, en een vaste reviewstap voor alles wat naar buiten gaat. Evalueer na een maand wat werkt en pas de pagina aan.

Regelgeving & toezicht

NOvA schetst een eerste visie op kantoorvormen en externe financiering. De orde presenteerde eind september een eerste visie op toekomstbestendige advocatenkantoren en verantwoorde externe financiering; Advocatie kopt dat de orde “de deur openzet voor externe aandeelhouders”. Het sluit aan op de NOvA-wens uit onze vorige editie om ook het kantoor als normadressaat te zien. Investeringen in technologie zoals AI spelen in die discussie een rol; het is nog een visie, geen regelgeving.

Sancties voor verzonnen citaten blijven oplopen. Law.com meldt dat Amerikaanse rechters inmiddels boetes tot een recordbedrag van USD 110.000 opleggen voor processtukken met door AI verzonnen citaten, zonder dat het aantal zaken afneemt. De les blijft dezelfde als in onze editie van 9 september: open elke uitspraak die je citeert.

Stil bij AP en tuchtrecht. In de afgelopen twee weken publiceerden de Autoriteit Persoonsgegevens en de tuchtrechter geen nieuwe besluiten met AI als kern. Op Europees niveau lopen de consultaties die we in de Vooruitblik noemen.

Citaat

“People built elaborate templates and chains of prompts that walked the AI through a task one step at a time. Then newer models turned out to be better at planning the steps themselves.”

Ethan Mollick, 1 oktober 2026, in The Dot and the Swarm. Een nuttige herinnering: het model plant steeds meer zelf, dus de waarde van de advocaat verschuift van het voorschrijven van stappen naar het controleren van het resultaat.

Vooruitblik

13 oktober: Skills rollen uit in de Gemini-app (in Workspace sinds 5 oktober).

13 en 14 oktober: European AI, Data and Robotics Forum van het AI Office.

Eind oktober: Microsoft Autopilot naar private preview.

26 oktober (gepland): Enterprise-werkruimtes kunnen geen nieuwe custom GPT’s meer maken.

30 oktober: einde van de EDPB-consultatie over anonimisering en webscraping bij generatieve AI.

3 november: einde van de consultatie van de Europese Commissie over auteursrecht en technologie.

13 november: einde van de EDPB-consultatie over de AVG-boetemethode.

11 december: custom GPT’s stoppen definitief.

Niet vóór 1 maart 2027: Gems verdwijnen bij zakelijke Google-abonnementen.

Doorlopend: het arrest van de Hoge Raad in zaak 25/02024 (datum onbekend), de Europese uitrol van dots en de Meetings-plugin, en verdere uitspraken over AI-onderbouwing in processtukken. Wij volgen het.

Eerder in deze nieuwsbrief

Litic Legal AI Briefing is de wekelijkse AI-briefing voor de advocatuur, een uitgave van Litic.AI.

Terug naar de blog